Een wekelijkse briefing voor media- en uitgeefprofessionals
Redactioneel samengesteld op basis van nationale en internationale berichtgeving, met ondersteuning van artificiële intelligentie en menselijke eindredactie.
Vooraf
Toegang vormt de rode draad door deze vakantie-editie. Franse uitgevers willen verhinderen dat Google hun journalistiek zonder afzonderlijke afspraken verwerkt. Nederlandse journalisten vragen toegang tot gegevens over bedrijfseigenaars. Het Reformatorisch Dagblad verlaagt de drempel voor jongeren, terwijl de New York Post met een eigen AI-omgeving lezers dichter bij zijn journalistiek probeert te houden.
Vier verschillende dossiers, maar telkens dezelfde vraag: wie krijgt onder welke voorwaarden toegang tot nieuws, bronnen, lezers en journalistieke inhoud?
Franse uitgevers openen nieuw front tegen Google
De Franse pers voert de druk op Google opnieuw op. De Alliance de la presse d’information générale, die bijna driehonderd Franse krantentitels vertegenwoordigt, heeft de Franse mededingingsautoriteit ingeschakeld. Aanleiding is de introductie van AI Overviews en AI Mode in de Franse zoekmachine.
Bij die toepassingen verschijnt boven de klassieke zoekresultaten een door artificiële intelligentie samengesteld antwoord, onder meer gebaseerd op informatie van nieuwsuitgevers. Volgens de Alliance gebeurde de lancering zonder voorafgaande onderhandelingen over toestemming en vergoeding.
De uitgevers kregen een aanpassing van hun bestaande licentiecontract voorgelegd. Wie niet instemde, kon het gebruik van zijn content alleen technisch beperken, met mogelijk verlies aan zichtbaarheid in Google. Precies die koppeling ligt gevoelig: uitgevers kunnen moeilijk afzien van Google, maar riskeren tegelijk dat gebruikers door de AI-samenvatting niet meer naar hun websites doorklikken.
De Alliance beroept zich op afspraken die Google in 2022 met de mededingingsautoriteit maakte. Het bedrijf beloofde toen transparant, niet-discriminerend en te goeder trouw te onderhandelen over het gebruik van perspublicaties. Die verbintenissen gelden tot 2027.
De uitgevers willen AI-samenvattingen niet laten verbieden. Ze eisen wel dat nieuwe toepassingen van hun journalistiek vooraf worden besproken en afzonderlijk worden vergoed.
Waarom dit relevant is
De Franse procedure kan ook buiten Frankrijk richtinggevend worden. Uitgevers hebben zoekmachines nodig om gevonden te worden, terwijl diezelfde zoekmachines een steeds groter deel van de informatiefunctie overnemen. Daardoor gaat het niet alleen om auteursrecht, maar ook om de mogelijkheid om vrij te onderhandelen met een dominante toegangspoort.
Bronnen: Alliance de la presse d’information générale, Reuters
Journalisten wachten op toegang tot UBO-register
Nederlandse journalisten, onderzoekers en maatschappelijke organisaties kunnen nog altijd niet rechtstreeks nagaan wie de uiteindelijke belanghebbenden van ondernemingen en juridische constructies zijn. Nederland had die toegang uiterlijk op 10 juli moeten regelen, maar heeft de Europese deadline niet gehaald.
De Nederlandse Vereniging van Journalisten roept daarom samen met onder meer Open State Foundation, de Vereniging van Onderzoeksjournalisten, Pointer, OCCRP en Transparency International Nederland de minister van Financiën op om snel in te grijpen.
Een UBO-register vermeldt de Ultimate Beneficial Owner: de persoon die uiteindelijk eigenaar is van of zeggenschap heeft over een onderneming of trust. Die informatie is belangrijk bij journalistiek onderzoek naar corruptie, fraude, belastingontduiking en ondoorzichtige bedrijfsconstructies.
Sinds een Europees arrest over de bescherming van persoonsgegevens zijn de registers niet langer volledig openbaar. De nieuwe Europese regels bepalen wel dat journalisten, onderzoekers en ngo’s met een gerechtvaardigd belang toegang moeten krijgen.
Nederland heeft daarvoor nog geen sluitende regeling. De Raad van State oordeelde dat het ontwerpbesluit onvoldoende aansloot bij de Europese richtlijn. Daardoor blijft de toegang voorlopig geblokkeerd. Slechts zeven van de 27 EU-lidstaten haalden de deadline.
Waarom dit relevant is
Onderzoeksjournalistiek steunt niet alleen op redactionele capaciteit, maar ook op toegankelijke publieke gegevens. Zonder rechtstreekse toegang wordt onderzoek trager, duurder en mogelijk onvolledig. Transparantiewetgeving heeft pas werkelijk waarde wanneer journalisten er praktisch mee aan de slag kunnen.
Bronnen: Nederlandse Vereniging van Journalisten, Villamedia
Gratis jongerenabonnement in ruil voor inspraak
Het Reformatorisch Dagblad biedt jongeren tussen 18 en 25 jaar een gratis digitaal abonnement aan. Het initiatief is meer dan een klassieke kennismakingsactie: de deelnemers worden opgenomen in RD Jong, een panel dat de redactie feedback geeft over haar journalistieke keuzes.
De jongeren ontvangen maandelijks een enquête en kunnen meedenken over actuele onderwerpen, de app, redactionele accenten en de presentatie van verhalen. Het project bouwt voort op een bestaand panel van ongeveer 130 jongeren.
De krant probeert daarmee twee problemen tegelijk aan te pakken. Jongeren volgen nieuws steeds vaker via sociale media en bouwen minder vanzelfsprekend een directe relatie met een nieuwsmerk op. Tegelijk weten redacties niet altijd wat jonge lezers precies van hun journalistiek verwachten.
Door het abonnement aan deelname te koppelen, behandelt het RD jongeren niet alleen als toekomstige klanten, maar ook als gesprekspartners. De krant krijgt inhoudelijke feedback; de deelnemers krijgen toegang tot de volledige digitale journalistiek.
Waarom dit relevant is
Veel nieuwsmerken proberen jongeren te bereiken met korte video’s, nieuwe platformen of een aangepaste vormgeving. Het RD kiest voor een diepere uitwisseling: toegang in ruil voor betrokkenheid. Het model kan meer inzicht opleveren dan klikcijfers alleen, op voorwaarde dat ook jongeren zonder bestaande band met de krant worden bereikt.
Bron: Reformatorisch Dagblad
New York Post bouwt eigen AI-toegangspoort
De New York Post heeft onder de naam Hamilton een eigen AI-omgeving in zijn apps gelanceerd. Lezers kunnen er via gewone vragen zoeken in actuele en oudere journalistieke producties van de New York Post en de California Post.
Hamilton omvat naast een chatbot ook gepersonaliseerde nieuwsselecties, aanbevelingen en meldingen. De technologie is gebouwd op de Gemini-modellen en cloudinfrastructuur van Google, maar de uitgever bepaalt zelf de redactionele grenzen en gebruikerservaring.
Volgens de New York Post produceert Hamilton geen oorspronkelijke journalistiek en neemt het geen redactionele beslissingen. Het systeem ontsluit uitsluitend de eigen actuele inhoud en archieven.
Opvallend is de zakelijke afbakening. De New York Post betaalt Google voor de technologie. Het gaat niet om een licentie waarmee Google de journalistieke inhoud mag gebruiken om zijn algemene AI-modellen te trainen.
De lancering past binnen een bredere beweging. Nu zoekmachines en sociale netwerken minder verkeer doorsturen, proberen uitgevers binnen hun eigen omgeving een persoonlijkere toegang tot hun journalistiek te bieden.
Waarom dit relevant is
Hamilton toont een mogelijk alternatief voor afhankelijkheid van externe AI-zoekmachines. Een uitgever gebruikt dezelfde gesprekstechnologie, maar binnen een gecontroleerde omgeving. De test wordt of zo’n toepassing lezers werkelijk meer journalistiek laat ontdekken, of vooral bestaande artikelen aantrekkelijker samenvat.
Bronnen: Axios, New York Post
Tot slot
Deze vier berichten tonen hoe breed het begrip toegang inmiddels moet worden gelezen: toegang van technologiebedrijven tot journalistieke inhoud, van verslaggevers tot publieke gegevens en van lezers tot nieuwsmerken.
Toegang is nooit uitsluitend technisch. Ze bepaalt wie informatie kan vinden, wie haar mag verwerken, wie de relatie met het publiek beheert en waar de economische waarde terechtkomt. Daarom wordt controle over die toegang steeds meer een redactionele én strategische kernvraag.
Bronnen en verdere lectuur
Franse uitgevers versus Google
- Alliance de la presse d’information générale – Services d’IA de Google: l’Alliance saisit l’Autorité de la concurrence
- Reuters – French press body asks competition watchdog to take action over Google AI
Toegang tot het Nederlandse UBO-register
- Nederlandse Vereniging van Journalisten – Nederland blijft achter bij verplichte toegang tot UBO-registers
- Villamedia – Collectief eist toegang tot UBO-register voor Nederlandse journalisten
Reformatorisch Dagblad en jonge lezers
Hamilton van de New York Post