Leo

Een wekelijkse briefing voor media- en uitgeefprofessionals

Samengesteld met ondersteuning van AI en gefinaliseerd door een menselijke eindredactie.

Ook te beluisteren als podcast op Spotify.

Vooraf

Auteursrecht, publieksvertrouwen en de verantwoordelijkheid van digitale platformen lopen deze week als een rode draad door het medianieuws. Nieuwe stukken uit een Amerikaanse rechtszaak tonen hoe scherp AI-bedrijven zelf de concurrentie met journalistiek inschatten. Europa wil minderjarigen intussen beter afschermen van sociale media en AI-chatbots. Nieuw publieksonderzoek biedt enig tegenwicht: ondanks alle nieuwe kanalen blijft betrouwbare en controleerbare informatie voor de meeste mensen de kern van nieuws.

1. Interne uitspraken verzwakken verdediging van OpenAI en Microsoft

Nieuwe documenten uit een Amerikaanse auteursrechtszaak brengen OpenAI en Microsoft mogelijk in een lastig parket. Kranten die beide technologiebedrijven hebben aangeklaagd, voeren interne uitspraken aan waaruit volgens hen blijkt dat de ondernemingen hun AI-producten wel degelijk beschouwen als een alternatief voor journalistieke media.

De zaak werd aangespannen door onder meer de New York Daily News, The Intercept en het Center for Investigative Reporting. Zij beschuldigen OpenAI en Microsoft ervan miljoenen nieuwsartikels zonder toestemming te hebben gebruikt om AI-modellen te trainen. De technologiebedrijven beroepen zich op het Amerikaanse beginsel van fair use: het materiaal zou worden verwerkt tot iets nieuws en de oorspronkelijke journalistiek niet vervangen.

Eerder afgeschermde passages uit de processtukken zetten die redenering onder druk. Zo wordt Nick Turley, hoofd van ChatGPT, geciteerd met de waarschuwing dat uitgevers voor een “existentiële bedreiging” staan en dat AI-producten steeds meer vervangend zullen werken. Microsoft-topman Satya Nadella erkende dat gebruikers via een AI-platform informatie kunnen krijgen zonder nog naar de oorspronkelijke website te gaan.

Microsoft benadrukt dat zulke uitspraken algemene veranderingen in het informatiegebruik beschrijven en geen juridisch standpunt over auteursrecht vormen. De rechter moet beoordelen of het trainen van AI-modellen een voldoende transformerend gebruik is en in welke mate AI-antwoorden concurreren met de oorspronkelijke publicaties.

Waarom dit relevant is

De discussie gaat niet langer alleen over de technische training van AI, maar ook over de economische gevolgen voor uitgevers. Als AI-diensten bewust als vervanging voor nieuwsmedia worden ontwikkeld, versterkt dat de positie van uitgevers die onderhandelen over licenties, vergoedingen en zichtbare bronverwijzingen.

Bron: Reuters – OpenAI and Microsoft executives’ quotes threaten copyright defence

2. Europa wil kinderen strenger afschermen van platformen

De Europese Commissie werkt aan een ingrijpend pakket om kinderen beter te beschermen tegen de schadelijke kanten van sociale media, videoplatformen, onlinegames en AI-chatbots. Volgens een ontwerpdocument dat Reuters kon inkijken, zou zelfstandig gebruik van deze diensten pas vanaf vijftien jaar mogelijk worden.

Voor dertien- en veertienjarigen zouden ouders beperkte accounts kunnen openen, met tijdslimieten en een beperkte kring van contacten. Jongere kinderen zouden uitsluitend toegang krijgen tot door ouders beheerde, kindvriendelijke diensten. Platformen moeten de leeftijd van gebruikers controleren, verslavende ontwerptechnieken vermijden en betere meld- en controlemiddelen aanbieden.

De bedrijven zouden ook bijdragen aan de kosten van het toezicht. Het voorstel maakt deel uit van een bredere Europese Kids Act, maar is nog geen definitieve wetgeving. De tekst moet verder worden uitgewerkt en besproken met de lidstaten en het Europees Parlement.

Ook nieuwsorganisaties die jonge gebruikers via TikTok, YouTube, Instagram of AI-diensten proberen te bereiken, kunnen met de nieuwe regels te maken krijgen.

Waarom dit relevant is

Strenge leeftijdsgrenzen kunnen het bereik van sociale media, video- en nieuwsplatformen onder jongeren grondig veranderen. Tegelijk wordt leeftijdscontrole zelf een gevoelig dossier, omdat daarvoor vaak bijkomende persoonsgegevens nodig zijn.

Bron: Reuters – EU prepares restrictions on social media and AI chatbots for under-15s

3. Wat mensen ‘nieuws’ noemen verandert minder snel dan hun mediagebruik

Sociale media, podcasts, influencers, korte video’s en AI-chatbots hebben het informatieaanbod sterk uitgebreid. Toch blijft de klassieke opvatting van nieuws opvallend stevig overeind. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van het Reuters Institute for the Study of Journalism in zes landen.

Ongeveer 49 procent van de ondervraagden hanteert een traditionele nieuwsdefinitie. Zij denken vooral aan politiek en economie, professionele journalisten, nieuwsorganisaties en langere tekst- of videoformats. Nog eens 26 procent combineert die kern met nieuwere vormen, zoals podcasts, korte video’s, influencers en onderwerpen als mode en gaming.

De uitbreiding betekent dus meestal niet dat het klassieke nieuwsbegrip verdwijnt. Slechts vier procent beschouwt hoofdzakelijk de nieuwe vormen als nieuws zonder veel belang te hechten aan de traditionele kenmerken. Over de leeftijdsgroepen heen bestaat bovendien brede overeenstemming dat nieuws gebaseerd moet zijn op juiste en controleerbare informatie.

De bron blijft belangrijk. Ongeveer 35 procent beschouwt informatie op sociale media doorgaans als nieuws. Voor podcasts bedraagt dat 33 procent en voor AI-interfaces 26 procent. Traditionele nieuwsmerken, radio, televisie, kranten en gespecialiseerde nieuwssites scoren aanzienlijk hoger.

Toch ervaren mensen ernstig nieuws geregeld als repetitief, negatief of vermoeiend. Lichtere, verklarende en persoonlijkere formats kunnen de betrokkenheid verhogen, zolang zij de weg naar context en controleerbare informatie openhouden.

Waarom dit relevant is

Uitgevers hoeven hun journalistieke kern niet op te geven om nieuwe publieksgroepen te bereiken. Betrouwbaarheid, verificatie en herkenbaar journalistiek vakmanschap blijven bronnen van vertrouwen. De uitdaging bestaat erin die kwaliteiten zichtbaar te maken in formats die ook op digitale platformen werken.

Bron: Reuters Institute – Changing definitions of news in a digital environment

4. Advertentieplatform versterkt positie bij financiële nieuwsmedia

Advertentiebedrijf Taboola wil het Britse Dianomi overnemen voor aanvankelijk 19 miljoen pond. Afhankelijk van de toekomstige prestaties kan de prijs oplopen tot 27 miljoen pond. Dianomi is gespecialiseerd in contextuele advertenties rond financieel en zakelijk nieuws.

Met de overname wil Taboola sterker worden in een marktsegment waarin vertrouwen, merkveiligheid en de omgeving van een advertentie belangrijk zijn. De technologie van Dianomi koppelt advertenties aan de inhoud van artikels, zonder uitsluitend afhankelijk te zijn van individuele gebruikersprofielen.

De ontwikkeling is ook een reactie op veranderende bezoekersstromen. Dianomi zag de omzet in 2025 dalen, onder meer doordat uitgevers minder rechtstreeks verkeer ontvingen en zoekmachines en AI-diensten vaker antwoorden tonen zonder dat gebruikers doorklikken. In 2026 verbeterden de resultaten dankzij nieuwe samenwerkingen en interactieve advertentieformats.

Voor Taboola past de aankoop in de poging een advertentiealternatief buiten Google, Meta en andere gesloten technologieplatformen uit te bouwen. De transactie moet nog worden goedgekeurd door aandeelhouders en toezichthouders.

Waarom dit relevant is

De overname toont hoe de zero-click-economie ook de advertentiemarkt herschikt. Minder verkeer vanuit zoekmachines en AI-platformen betekent minder advertentieruimte op uitgeverssites. Daardoor neemt de noodzaak toe om directe publieksrelaties en rendabelere advertentieformats te ontwikkelen.

Bron: Business Insider – Taboola to acquire UK adtech company Dianomi

5. Deepfakewebsites viseren vooral vrouwelijke politici in onze buurlanden

Bijna 150 Europese parlementsleden zijn teruggevonden op websites die seksueel getinte deepfakes aanbieden of helpen maken. Vrijwel alle slachtoffers zijn vrouwen. Dat blijkt uit onderzoek van de Duitse denktank Agora Digitale Transformation, die ongeveer 160 websites en de gegevens van 5.872 nationale parlementsleden uit alle 27 EU-lidstaten onderzocht.

Minstens 138 vrouwelijke politici uit 22 landen werden vermeld of afgebeeld, tegenover negen mannen. Vrouwelijke parlementsleden liepen volgens de onderzoeker daardoor 33 keer meer kans om in dit ecosysteem terecht te komen.

Politici uit Duitsland, Nederland, Frankrijk en Italië werden het vaakst aangetroffen. Onder de Nederlandse slachtoffers bevinden zich Tweede Kamerleden Suzanne Kröger en Sarah Dobbe. Sommige websites verzamelen officiële foto’s, persoonlijke gegevens en links naar zogenoemde nudify-toepassingen. Dat zijn AI-programma’s die gewone foto’s manipuleren zodat het lijkt alsof de afgebeelde persoon naakt is. De betrokkene heeft daarvoor uiteraard geen toestemming gegeven en het resultaat toont een situatie die nooit heeft plaatsgevonden.

De onderzoekers zien dit niet alleen als individuele online-intimidatie. Zulke toepassingen kunnen vrouwen ontmoedigen om aan het publieke debat deel te nemen of een politieke functie op te nemen. Hoe bekender een politica is, hoe groter de kans dat zij wordt geviseerd.

De Europese AI-verordening en de Digital Services Act bieden mogelijkheden om op te treden, maar grijpen vooral in nadat beelden zijn gemaakt en verspreid. De onderzoekers pleiten daarom ook voor maatregelen tegen de generatietools, hostingdiensten en zoekindexen achter dit verdienmodel.

Waarom dit relevant is

Deepfakes zijn niet alleen een probleem voor factchecking. Ze ontwikkelen zich tot een commerciële infrastructuur voor intimidatie en reputatieschade. Redacties moeten gemanipuleerde beelden kunnen controleren, maar ook zorgvuldig berichten zonder de beelden of betrokken websites verder te verspreiden.

Bronnen: Agora Digitale Transformation – Who Gets Deepfaked? en WIRED – Sexually Explicit Deepfake Sites Target 100-Plus Politicians in Europe

Tot slot

De vijf ontwikkelingen wijzen in dezelfde richting. Technologiebedrijven en platformen zijn niet langer alleen distributiepartners van de media. Ze bepalen steeds nadrukkelijker wie nieuws bereikt, welke inkomsten daarbij ontstaan en of een gebruiker nog bij de oorspronkelijke bron terechtkomt.

Toch blijft er een stevige basis voor journalistieke merken. Mensen verbinden betrouwbaarheid, verificatie en professionele verantwoordelijkheid nog altijd duidelijk met nieuws. De opdracht voor uitgevers is daarom niet om platformen te imiteren, maar om hun journalistieke meerwaarde herkenbaar te houden in een omgeving waarin informatie steeds vaker zonder duidelijke bron of afzender wordt aangeboden.

Bronnen en verdere duiding